NOWY KURIER WARSZAWSKI. Rok VI, nr 79. Warszawa, sobota 1 - niedziela 2 kwietnia 1944

NOWY KURIER WARSZAWSKI. Rok VI, nr 79. Warszawa, sobota 1 – niedziela 2 kwietnia 1944 r. – okupacyjna prasa propagandowa Generalnego Gubernatorstwa

Warszawa 1944, red. odp. Franciszek Sowiński. Rok VI, nr 79, 1–2 kwietnia 1944 r. 4 s., format 54 x 38 cm, Kompletne wydanie. Cena 25 gr.

„Nowy Kurier Warszawski” był polskojęzycznym dziennikiem wydawanym pod kontrolą niemieckich władz okupacyjnych. Biblioteka Kórnicka określa pismo wprost jako tzw. „gadzinówkę” wydawaną przez Niemców dla Polaków, natomiast IPN wskazuje, że tego rodzaju prasę wykorzystywano do kształtowania obrazu wydarzeń politycznych i militarnych zgodnie z interesami okupanta. Redaktorem odpowiedzialnym pisma był Franciszek Sowiński.

Szczególnie interesująca zawartość numeru

Na pierwszej stronie dominuje bieżąca niemiecka propaganda wojenna. Główny nagłówek brzmi:

„Pogrom bombowców brytyjskich nad Norymbergą. Rozbicie kilku czerwonych dywizji na froncie Narwy. Zacięte walki w Galicji wschodniej – Sukces łodzi podwodnych na wodach Atlantyku i Oceanu Indyjskiego”.

Numer ma pod tym względem wyjątkowo konkretny kontekst historyczny. Ukazał się bezpośrednio po alianckim nalocie na Norymbergę w nocy z 30 na 31 marca 1944 r. Operacja rzeczywiście zakończyła się katastrofalnymi stratami RAF Bomber Command: spośród 795 wysłanych bombowców utracono 95, czyli 11,9% sił – były to największe straty Bomber Command podczas jednej nocy w całej wojnie. Niemiecka gazeta natychmiast wykorzystała to wydarzenie propagandowo, określając je jako „pogrom bombowców brytyjskich”.

Równocześnie na pierwszej stronie relacjonowano walki na froncie Narwy w Estonii, gdzie na przełomie marca i kwietnia 1944 r. trwały ciężkie działania Armii Czerwonej przeciw niemieckiej Grupie Armii „Północ”. Także w tym przypadku charakterystyczne jest propagandowe eksponowanie strat sowieckich i sukcesów niemieckich.

Na stronie umieszczono również fotografię gen. Richarda Heidricha, dowódcy niemieckiej 1. Dywizji Strzelców Spadochronowych, z podpisem odnoszącym się do obrony Monte Cassino. Oddziały Heidricha należały w tym czasie do głównych niemieckich formacji broniących rejonu Cassino.

Wśród pozostałych materiałów pierwszej strony znajdują się m.in. teksty:

„Pieriewospitajem”,
„Nieudana »awantura włoska«. Największy błąd alianckiej strategii”,
„Jak biegnie linia frontu na południu. Wypady sowieckie w stronę źródeł Prutu”,
„Fala zimna i powodzie w Turcji. W Hiszpanii gorąco jak w czerwcu”,
„Protest przeciw bombardowaniu Rzymu. Głos rozsądku w obozie alianckim”.

„Z żydowskich ścieżek na szlak narodowy” – szczególnie ważny dokument propagandy antysemickiej

Najbardziej znaczący historycznie tekst numeru znajduje się na stronie 2:

„Z żydowskich ścieżek na szlak narodowy. Podłoże ostatnich wydarzeń na Węgrzech”.

Jest to materiał o wyraźnie antysemickim i propagandowym charakterze, opublikowany w niezwykle istotnym momencie historycznym.

Zaledwie 19 marca 1944 r., niespełna dwa tygodnie przed ukazaniem się tego numeru, wojska niemieckie zajęły Węgry. Niemcy wymusili powołanie proniemieckiego rządu Döme Sztójaya, a wraz z wojskami do Budapesztu przybyła grupa Adolfa Eichmanna przygotowująca deportację węgierskich Żydów. W kolejnych miesiącach około 440 tys. Żydów zostało deportowanych z Węgier, przede wszystkim do Auschwitz-Birkenau.

Artykuł w „Nowym Kurierze Warszawskim” jest więc nie tylko przykładem antysemickiej publicystyki okupacyjnej, ale bezpośrednim dokumentem propagandowego uzasadniania przemian zachodzących na Węgrzech w momencie rozpoczynania tam ostatniej wielkiej fazy Zagłady europejskich Żydów.

W tym samym numerze znajduje się również wiadomość o „rozwiązaniu stronnictw lewicowych” i zarządzeniach nowego rządu węgierskiego, dzięki czemu wydanie stanowi interesujące źródło do badania sposobu, w jaki niemiecka prasa przeznaczona dla Polaków przedstawiała okupację Węgier.

„Kronika Warszawy” – życie codzienne okupowanego miasta

Strona 3 to duży dział „Kronika Warszawy” zawiera informacje dotyczące codziennego funkcjonowania miasta.

Wśród materiałów znajdują się m.in.:

„Palmowa…” – tekst związany z Niedzielą Palmową przypadającą wówczas 2 kwietnia,

„Podatek przemysłowy w Gub. Gen. dostosowany do ustaw obowiązujących w Rzeszy” – materiał dotyczący okupacyjnej administracji gospodarczej,

Porwanie dziecka przez orła [żart prima aprilis]

informacje dotyczące pomocy dla ubogich dzieci, handlu żywnością, czasu pracy w zakładach rzemieślniczych, przepisów sanitarnych oraz bieżących wydarzeń warszawskich.

Ta część numeru dobrze pokazuje charakter „gadzinówki”: obok propagandy wojennej drukowano praktyczne informacje potrzebne mieszkańcom, co zwiększało zasięg i użyteczność gazety. IPN wskazuje właśnie tę mieszaninę informacji codziennych i treści sterowanych propagandowo jako jeden z mechanizmów funkcjonowania okupacyjnej prasy.

Ogłoszenia – Warszawa pod okupacją

Cała ostatnia strona zajęta jest w znacznej części przez drobne ogłoszenia handlowe, mieszkaniowe, zawodowe i reklamowe, co stanowi bardzo ciekawy materiał źródłowy do historii życia codziennego Warszawy.

Widoczne są reklamy teatrów, lokali gastronomicznych i rozrywkowych, zakładów usługowych, oferty kupna i sprzedaży mieszkań oraz nieruchomości, poszukiwania pracowników, ogłoszenia matrymonialne i handlowe.

Na marginesach ogłoszeń pojawiają się m.in. reklamy Teatru Wielka Rewia, Teatru Kometa, lokali Bohema, Tabarin, Bodega, a także afisz z nazwiskiem Mieczysława Fogga.

Stan:  ślady złożenia wraz z mocnymi naddarciami na liniach złożenia, krawędzie miejscami poszarpane z ubytkami, odręczne zapiski w górnej części pierwszej strony.