Najbardziej poszukiwane wydania dzieł Słowackiego na rynku

Na rynku antykwarycznym największe znaczenie mają przede wszystkim pierwsze wydania osobne oraz wczesne edycje emigracyjne Juliusza Słowackiego. Ich wartość wynika nie tylko z rangi autora, lecz także z konkretnego statusu bibliograficznego: miejsca i roku wydania, nazwiska drukarza lub księgarza, kompletności egzemplarza, stanu zachowania oraz proweniencji. Nie każde dziewiętnastowieczne wydanie Słowackiego jest rzadkością tej samej klasy. Inaczej ocenia się pierwodruk wydany za życia poety, inaczej późniejsze wydanie zbiorowe, a jeszcze inaczej edycję popularną z drugiej połowy XIX wieku.

Słowacki bardzo wcześnie znalazł się poza krajem. Po wyjeździe z ziem polskich i osiedleniu się w Paryżu w 1831 roku wszedł w obieg literacki Wielkiej Emigracji. Właśnie tam ukazały się jego pierwsze książkowe tomy poetyckie z lat 1832–1833, a następnie kolejne utwory, które dziś należą do najważniejszych pozycji polskiego romantyzmu. Dla kolekcjonera szczególnie istotne są więc nie ogólne określenia typu „stare wydanie”, lecz konkretne metryki: Paryż, Księgarnia Polska, Księgarnia i Drukarnia Polska, A. Pinard, Bourgogne et Martinet, Barrois, Bossange czy — w przypadku późniejszych druków — także Lipsk.

Paryskie pierwodruki z lat trzydziestych XIX wieku

Najwyżej w hierarchii kolekcjonerskiej stoją wczesne edycje emigracyjne, zwłaszcza te wydane w Paryżu w latach trzydziestych XIX wieku. Ich rzadkość wynikała z kilku nakładających się czynników: ograniczonego kręgu odbiorców, emigracyjnych warunków publikacji, trudności dystrybucyjnych oraz kontroli cenzuralnej, która utrudniała przenikanie takich druków na ziemie polskie.

Twórczość Słowackiego była dla władz zaborczych problematyczna: niektóre edycje zatrzymywano, inne dopuszczano w wersji okrojonej, a wybrane utwory przez długi czas nie mogły swobodnie funkcjonować w oficjalnym obiegu czytelniczym.

Dlatego wartość paryskich pierwodruków Słowackiego wynika nie z legendy o „zaginionych nakładach”, lecz z realnej rzadkości egzemplarzy pojawiających się na aukcjach i w sprzedaży antykwarycznej, ich znaczenia literackiego oraz trudnej historii obiegu książki romantycznej. Każdy egzemplarz wymaga osobnej weryfikacji: bibliograficznej, konserwatorskiej i proweniencyjnej.

W tej grupie szczególnie ważne są:

• „Poezye Juliusza Słowackiego”, Paryż 1832–1833 — książkowy debiut poety i jeden z podstawowych punktów odniesienia dla kolekcjonera. Tomy pierwsze ukazały się w Paryżu u Teofila Barrois Syna i Hektora Bossange, drukiem A. Pinarda, natomiast tom trzeci wyszedł w 1833 roku nakładem autora, również drukiem A. Pinarda. Jest to ważne, bo już sama metryka tych tomów pokazuje, że przy Słowackim trzeba zwracać uwagę nie tylko na tytuł, ale również na księgarza, drukarza i strukturę całego kompletu.

• „Kordian. Część pierwsza trylogii. Spisek koronacyjny”, Paryż 1834 — jeden z najważniejszych dramatów polskiego romantyzmu i szczególnie pożądany pierwodruk. Utwór powstał w Szwajcarii w 1833 roku i ukazał się anonimowo w Paryżu rok później. W opisie antykwarycznym należy odnotować właśnie tę anonimowość, ale nie wolno rozszerzać jej automatycznie na wszystkie wczesne wydania Słowackiego. Wartość egzemplarza zależy od kompletności, stanu bloku, oprawy oraz możliwości potwierdzenia zgodności z pierwszą edycją.

„Kordian. Część pierwsza trylogii. Spisek koronacyjny”, Paryż 1834 

• „Anhelli”, Paryż 1838 — jedno z najważniejszych dzieł poematowych Słowackiego, wydane w Księgarni i Drukarni Polskiej. To utwór o szczególnym znaczeniu dla interpretacji emigracyjnego doświadczenia, stylizowany na prozę biblijną i wpisany w romantyczny spór o sens narodowego cierpienia. Antykwarycznie ważne są tu: paryska metryka, objętość, kompletność kart oraz stan zachowania papieru, ponieważ egzemplarze tego typu często noszą ślady intensywnego obiegu czytelniczego.

„Anhelli”, Paryż 1838

• „Balladyna. Tragedija w 5 aktach”, Paryż 1839 — dramat napisany w 1834 roku w Szwajcarii, lecz wydany dopiero w 1839 roku w Paryżu. Pierwodruk „Balladyny” należy do najatrakcyjniejszych pozycji wśród osobnych wydań dramatów Słowackiego. O jego znaczeniu decyduje nie tylko literacka ranga utworu, ale również konkretna postać wydawnicza: paryska Księgarnia i Drukarnia Polska, właściwa paginacja, karta tytułowa, dedykacja oraz zachowanie pełnego bloku.

Do tej samej grupy zainteresowań kolekcjonerskich należy zaliczyć również inne osobne wydania z końca lat trzydziestych i początku lat czterdziestych, m.in. „Lillę Wenedę” i „Mazepę” z 1840 roku oraz „Beniowskiego” z 1841 roku. Trzeba jednak pamiętać, że nie wszystkie najważniejsze pierwodruki Słowackiego mają identyczną metrykę paryską. „Beniowski” ukazał się w Lipsku u Leopolda Michelsena, co pokazuje, że przy opisie rynku Słowackiego należy mówić szerzej o wydaniach emigracyjnych i zagranicznych, a nie wyłącznie o Paryżu.

Na współczesnych aukcjach najwyżej cenione są egzemplarze kompletne, dobrze zachowane, bibliograficznie jednoznaczne i posiadające interesującą proweniencję. Wyniki licytacji pokazują, że pierwodruki takie jak „Kordian” czy „Balladyna” mogą osiągać kwoty kilkunastotysięczne i wyższe, ale każdą estymację trzeba odnosić do konkretnego egzemplarza. Inaczej wycenia się książkę w pełni kompletną, inaczej egzemplarz po konserwacji, z późniejszą oprawą, bez okładek broszurowych albo z ubytkami.

Dzieła T. I-XXIV [komplet / 12 wol.] Słowacki Juljusz 1930r

Chcesz szybko i bezpiecznie sprzedać stare książki? Nasz antykwariat w Lublinie oferuje profesjonalną wycenę i gotówkę od ręki!

Edycje zbiorowe z przełomu XIX i XX wieku jako alternatywa kolekcjonerska

Nie każdy bibliofil zaczyna od paryskich pierwodruków Słowackiego. Ważnym i znacznie bardziej dostępnym segmentem rynku aukcyjnego oraz sprzedaży antykwarycznej są późniejsze wydania zbiorowe, edycje jubileuszowe i opracowania naukowe z końca XIX oraz początku XX wieku. Ich wartość nie wynika z pierwszeństwa druku, lecz z jakości opracowania, kompletności zestawu, postaci edytorskiej, oprawy, stanu zachowania oraz proweniencji.

Szczególne znaczenie ma rok 1909, czyli setna rocznica urodzin Juliusza Słowackiego. Wtedy ukazało się pierwsze krytyczne wydanie zbiorowe „Dzieł Juliusza Słowackiego”, opracowane przez Bronisława Gubrynowicza i Wiktora Hahna. Była to edycja dziesięciotomowa, wydana we Lwowie nakładem Księgarni W. Gubrynowicza i Syna, drukowana w Krakowie u W. L. Anczyca i Spółki. Wydanie zawierało portrety poety oraz liczne podobizny autografów, co nadawało mu charakter nie tylko literacki, ale również dokumentacyjny. Dla kolekcjonera nie jest to pierwodruk romantyczny, ale jedno z najważniejszych naukowych wydań Słowackiego z początku XX wieku.

Obok edycji Gubrynowicza i Hahna warto wymienić również inne wydania z roku jubileuszowego. Tadeusz Pini przygotował dwutomowe „Dzieła” w serii „Biblioteka Klasyków Polskich”, wydane we Lwowie nakładem H. Altenberga. Artur Górski opracował natomiast sześciotomowe „Pisma”, wydane w Krakowie przez G. Gebethnera i Spółkę oraz w Warszawie przez Gebethnera i Wolffa. W tym ostatnim przypadku źródła bibliograficzne notują także wariant „na welinie”, droższy od zwykłego nakładu, co jest istotną informacją dla kolekcjonera. Papier welinowy był traktowany jako papier wytworny i luksusowy, dlatego egzemplarze na takim papierze należy opisywać osobno, jeżeli da się to potwierdzić bibliograficznie lub fizycznie na podstawie badanego egzemplarza.

W przypadku papieru trzeba zachować precyzję. Nie każde starannie wydane „Dzieła” Słowackiego są automatycznie drukiem na papierze czerpanym, japońskim albo welinowym. Określenia te powinny pojawiać się w opisie tylko wtedy, gdy wynikają z karty wydawniczej, numeracji egzemplarza, opisu bibliograficznego albo jednoznacznej analizy materialnej.

Osobną kategorią wartości są oprawy. Na przełomie XIX i XX wieku oraz w okresie międzywojennym książka coraz częściej funkcjonowała nie tylko jako nośnik tekstu, lecz także jako przedmiot kultury materialnej. Dobre wydanie Słowackiego w starannej oprawie z epoki może być atrakcyjne kolekcjonersko, nawet jeśli nie jest pierwodrukiem. Szczególnie cenione są oprawy wykonane przez uznanych introligatorów albo w warsztatach o ustalonej renomie.

W polskim introligatorstwie artystycznym trzeba wspomnieć przede wszystkim Roberta Jahodę z Krakowa oraz Franciszka Joachima Radziszewskiego z Warszawy. Jahoda prowadził jedną z najważniejszych krakowskich pracowni, wykonywał oprawy artystyczne, dyplomy, teki i prace konserwatorskie, a wpływ jego zakładu wykraczał poza środowisko galicyjskie. Radziszewski należał do najważniejszych warszawskich artystów-introligatorów okresu międzywojennego, znanych z indywidualnych opraw artystycznych. W obu przypadkach nazwisko mistrza wolno jednak łączyć z konkretnym egzemplarzem tylko wtedy, gdy oprawa jest sygnowana, posiada suchy tłok, udokumentowaną proweniencję albo cechy warsztatowe potwierdzone przez specjalistyczne źródło.

Nie każda skórzana oprawa automatycznie podnosi wartość książki. Liczy się jej jakość, czas powstania, stan zachowania, związek z właścicielem oraz to, czy podczas oprawiania nie przycięto nadmiernie marginesów i nie usunięto pierwotnych okładek broszurowych. Dla zaawansowanego kolekcjonera egzemplarz w skromnej, lecz pierwotnej postaci może być ciekawszy niż efektownie oprawiony tom, który utracił ważne cechy wydawnicze.

Najbezpieczniejsza zasada brzmi: wydania zbiorowe Słowackiego z przełomu XIX i XX wieku należy oceniać nie przez pryzmat samego nazwiska autora, ale przez konkretne cechy egzemplarza. Znaczenie mają: edycja, kompletność, papier, ilustracje, podobizny autografów, oprawa, marginesy, proweniencja oraz stan zachowania całego kompletu.

Ważniejsze edycje zbiorowe dzieł Juliusza Słowackiego

• Słowacki Juliusz, „Pisma Juliusza Słowackiego”, t. 1–4, Lipsk, F. A. Brockhaus, 1860–1861.
  4 tomy: 327; 273; 346; 486 s. Seria: „Biblioteka Pisarzy Polskich”. Jedno z najważniejszych wczesnych wydań zbiorowych Słowackiego po śmierci poety. Edycja lipska Brockhausa była później wznawiana; notowane są reedycje: 1862, 1869, 1875 i 1894.

• Słowacki Juliusz, „Pisma pośmiertne Juliusza Słowackiego”, staraniem Antoniego Małeckiego, t. 1–3, Lwów, A. Małecki, 1866.
  3 tomy: 316; 397; 411 s. Bardzo ważna edycja, ponieważ wprowadzała do obiegu znaczną część spuścizny rękopiśmiennej poety. W opisach antykwarycznych należy ją traktować osobno od wydań zbiorowych utworów publikowanych za życia Słowackiego.

• Słowacki Juliusz, „Pisma Juliusza Słowackiego”, chronologicznym porządkiem do druku ułożone przez dra Antoniego Małeckiego, t. 1–4, Lwów, Gubrynowicz i Schmidt, 1880.
  4 tomy: 365; 389; 332; 314 s. Seria: „Biblioteka Polska”, t. 13–16. Istotne wydanie porządkujące twórczość Słowackiego według koncepcji Małeckiego.

• Słowacki Juliusz, „Dzieła Juliusza Słowackiego”, t. 1–5, Kraków, K. Bartoszewicz, 1882.
  5 tomów: 335; 322; 260; 286; 263 s. Seria: „Wydawnictwa Kazimierza Bartoszewicza”. Wydanie krakowskie, kolekcjonersko mniej doniosłe od edycji pierwodrukowych, ale istotne jako część dziewiętnastowiecznej recepcji Słowackiego.

• Słowacki Juliusz, „Pisma Juliusza Słowackiego”, wydanie drugie pomnożone, chronologicznym porządkiem do druku ułożone przez dra Antoniego Małeckiego, t. 1–4, Lwów, 1885.
  4 tomy: 442; 327; 350; 265 s. Rozszerzona wersja edycji Małeckiego z 1880 r. W sprzedaży antykwarycznej pojedyncze tomy bywają mylone z „Pismami pośmiertnymi”, dlatego trzeba sprawdzać dokładny tytuł i układ tomu.

• Słowacki Juliusz, „Pisma pośmiertne Juliusza Słowackiego”, wydanie drugie znacznie pomnożone, staraniem dra Antoniego Małeckiego, t. 1–3, Lwów, Gubrynowicz i Schmidt, 1885.
  3 tomy: 271; 418; 426 s. Ważne, rozszerzone wydanie spuścizny pośmiertnej. W opisie trzeba zaznaczać, czy chodzi o pierwsze wydanie z 1866 r., czy o drugie, znacznie pomnożone z 1885 r.

• Słowacki Juliusz, „Dzieła Juljusza Słowackiego”, wydał Adam Kaczurba, t. 1–6, Kraków, „Biblioteka Arcydzieł”, 1887–1888.
  6 tomów: 259; 234; 260; 266; 291; 223 s. Seria: „Biblioteka Arcydzieł Polskich i Obcych”. Wydanie zbiorowe o charakterze popularniejszym, ale w komplecie i w jednolitej oprawie może być atrakcyjne kolekcjonersko.

• Słowacki Juliusz, „Dzieła Juljusza Słowackiego”, wydał Henryk Biegeleisen, t. 1–6, Lwów, „Księgarnia Polska”, 1894.
  6 tomów: 384; 362; 454; 432; 503; 526 s. Wydanie lwowskie, ważne jako część końcowodziewiętnastowiecznej recepcji poety. Biegeleisen był jednym z aktywnych edytorów literatury polskiej tego okresu.

• Słowacki Juliusz, „Dzieła Juliusza Słowackiego”, wydał P. Parylak, wydanie zupełne, t. 1–6, Stanisławów, W. Doboszyński, [1894].
  6 tomów: 261; 234; 258; 266; 291; 210 s. Edycja stanisławowska, rzadziej omawiana niż wydania lwowskie i warszawskie, ale bibliograficznie odnotowana jako komplet sześciotomowy.

• Słowacki Juliusz, „Wybór pism”, wyboru dokonał Ferdynand Hösick, Warszawa, Gebethner i Wolff; Kraków, G. Gebethner, 1898.
  500 s. Wydanie wyboru pism, nie pełna edycja zbiorowa. Notowane są również późniejsze wydania: 1906 i 1915.

• Słowacki Juliusz, „Pisma Juliusza Słowackiego”, z przedmową Piotra Chmielowskiego, t. 1–4, Warszawa, Gebethner i Wolff, 1899.
  4 tomy: 336; 377; 285; 318 s. Ważne wydanie warszawskie z końca XIX wieku, związane z recepcją Słowackiego w okresie poprzedzającym wielki jubileusz roku 1909.

• Słowacki Juliusz, „Dzieła Juliusza Słowackiego. Pierwsze krytyczne wydanie zbiorowe”, wydali Bronisław Gubrynowicz i Wiktor Hahn, t. 1–10, Lwów, nakładem Księgarni W. Gubrynowicza i Syna, druk W. L. Anczyca i Spółki, 1909.
  10 tomów. Format 8°. Edycja z 3 portretami poety i 47 podobiznami autografów. Tomy: I — VIII + 408 s.; II — 4 nlb. + 395 s.; III — 4 nlb. + 540 s.; IV — 4 nlb. + 652 s.; V — 4 nlb. + 394 s.; VI — 4 nlb. + 473 s.; VII — 4 nlb. + 477 s.; VIII — 4 nlb. + 409 s.; IX — 4 nlb. + 531 s. + 2 nlb.; X — 4 nlb. + 596 s. To jedna z najważniejszych edycji Słowackiego w ogóle: pierwsze krytyczne wydanie zbiorowe.

• Słowacki Juliusz, „Dzieła Juliusza Słowackiego”, wydał Tadeusz Pini, Lwów, nakładem H. Altenberga; Warszawa, E. Wende i Sp.; New York, The Polish Book Importing Co., [1909].
  2 tomy, duża ósemka. Seria: „Biblioteka Klasyków Polskich” pod redakcją Tadeusza Piniego. Tom I obejmował drobne utwory poetyczne, poematy i prozę; tom II — utwory dramatyczne, pamiętniki oraz listy do matki i rodziny. Wydanie jubileuszowe, ważne dla szerokiej recepcji Słowackiego.

• Słowacki Juliusz, „Pisma”, zbiór utworów wydanych za życia i po śmierci autora w układzie Artura Górskiego, Kraków, G. Gebethner i Sp.; Warszawa, Gebethner i Wolff; druk W. L. Anczyca i Spółki w Krakowie, 1909–1913.
  Pełna edycja notowana jako 7 tomów: 474; 632; 551; 585; 654; 565; 411 s. W bibliografii Hahna z 1909 r. opisano stan wydania jako sześciotomowy i odnotowano wariant „na welinie”. To istotna informacja dla opisów antykwarycznych: egzemplarze na welinie należy odróżniać od zwykłego nakładu.

• Słowacki Juliusz, „Poezye Juliusza Słowackiego. Pisma pośmiertne”, wydane w setną rocznicę urodzin poety, zebrał ks. Kamil Juliusz Kantak, t. 1–4, Mikołów–Warszawa, nakładem Karola Miarki, 1909.
  4 tomy. Wydanie jubileuszowe, popularniejsze niż edycja Gubrynowicza i Hahna, ale warte odnotowania w zestawieniu edycji z roku 1909.

• Słowacki Juliusz, „Dzieła”, opracował Zdzisław Londoński, t. 1–8, Mikołów, Spółka Wydawnicza K. Miarki, 1921–[ok. 1924].
  8 tomów: 306; 283; 359; 252; 230; 306; 283; 341 s. Wydanie międzywojenne, popularniejsze, często spotykane w sprzedaży antykwarycznej w niepełnych kompletach.

„Anhelli”, Paryż 1838

• Słowacki Juliusz, „Pisma Juliusza Słowackiego”, wydał, objaśnił i wstępami poprzedził Józef Kallenbach, t. 1–6, Warszawa, Wydawnictwo Dzieł Wyborowych Marjan Haskler, [1922].
  6 tomów: 558; 520; 644; 599; 276; 286 s. Seria: „Skarbnica Klasyków Polskich”. Wydanie istotne jako międzywojenna edycja popularnonaukowa, przygotowana przez jednego z najważniejszych historyków literatury przełomu XIX i XX wieku.

• Słowacki Juliusz, „Dzieła wszystkie”, pod redakcją Juliusza Kleinera, Lwów, Wydawnictwo Zakładu Narodowego im. Ossolińskich, 1924–1933.
  Edycja rozpoczęta w 1924 r., a więc mieszcząca się początkiem w omawianym zakresie, lecz wykraczająca poza 1930 r. To monumentalne wydanie naukowe, jedno z najważniejszych w historii edytorstwa Słowackiego. W pierwszym wydaniu lwowskim ukazywały się tomy I–VII oraz IX–XI. Przy opisie antykwarycznym trzeba zawsze podawać, które tomy są obecne, ponieważ komplety bywają zdekompletowane.

• Słowacki Juliusz, „Dzieła”, pod redakcją Manfreda Kridla i Leona Piwińskiego, z przedmową Jana Lechonia, t. 1–24, Warszawa, Biblioteka Arcydzieł Literatury, 1930–1931.
  Edycja w 24 tomach, zwykle oprawiana w 12 woluminach po dwa tomy. Tomy wydawane od 1930 r., komplet domyka się w 1931 r. W opisach katalogowych pojawiają się m.in. tomy 1–2, 3–4, 7–8, 9–10, 11–12 itd. Format około 21–22 cm. Wydanie ważne kolekcjonersko jako solidna międzywojenna edycja zbiorowa, choć nie jest edycją pierwodrukową.

Dzieła Juliusza Słowackiego Tom I - VI Słowacki 1894 r Lwów

Szukasz miejsca, by korzystnie sprzedać cenne książki? Nasz antykwariat w Krakowie to rzetelna wycena i natychmiastowa gotówka od ręki!

Podsumowanie

Rynek rzadkich wydań dzieł Juliusza Słowackiego jest wymagającym obszarem kolekcjonerstwa. Największe znaczenie mają egzemplarze bibliograficznie jednoznaczne: pierwodruki, wczesne wydania emigracyjne, ważne edycje zbiorowe, wydania naukowe oraz komplety zachowane w dobrym stanie. O wartości nie decyduje samo nazwisko poety na grzbiecie, lecz konkretna postać książki: rok i miejsce wydania, wydawca, drukarnia, kompletność, oprawa, proweniencja, stan zachowania oraz porównywalne wyniki aukcyjne.

Najbardziej poszukiwane są przede wszystkim wczesne edycje związane z paryskim i emigracyjnym obiegiem twórczości Słowackiego, a także wybrane wydania zbiorowe z przełomu XIX i XX wieku, szczególnie te opracowane naukowo lub zachowane w atrakcyjnych oprawach z epoki. Warto jednak pamiętać, że każda książka wymaga indywidualnej oceny. Późniejsze wydanie zbiorowe może być interesujące kolekcjonersko, ale nie powinno być mylone z pierwodrukiem. Z kolei egzemplarz niekompletny, nawet bardzo rzadki, powinien być opisany z pełną informacją o brakach i stanie zachowania.

Jeżeli w Państwa domowej bibliotece, odziedziczonym księgozbiorze lub prywatnej kolekcji znajdują się dawne wydania Juliusza Słowackiego albo innych autorów polskiego romantyzmu, warto je zweryfikować przed sprzedażą. Dotyczy to zwłaszcza książek wydanych w XIX wieku, edycji emigracyjnych, wydań lwowskich, paryskich, lipskich, krakowskich i warszawskich, a także egzemplarzy z wpisami własnościowymi, pieczęciami, ekslibrisami lub dawnymi oprawami.

BlackBooks.pl oferuje wstępną, bezpłatną i niezobowiązującą wycenę online książek dawnych, pierwodruków, rękopisów, dokumentów oraz rzadkich wydań literatury polskiej. Przy ocenie zwracamy uwagę na status bibliograficzny, kompletność, stan zachowania, oprawę, proweniencję oraz aktualny kontekst aukcyjny. Do pierwszej konsultacji wystarczą wyraźne zdjęcia karty tytułowej, oprawy, grzbietu oraz wszystkich podpisów, pieczęci, dedykacji i uszkodzeń.

Zapraszamy do kontaktu mailowego lub przez formularz zgłoszeniowy na stronie BlackBooks.pl. Rzetelna identyfikacja pozwala ustalić, czy mamy do czynienia z typowym wydaniem czy z egzemplarzem o istotnej wartości antykwarycznej.

Krzysztof Matuszewski numer telefonu 501374136, adres e-mail sprzedaz@blackbooks.pl

Często zadawane pytania (FAQ)

Które pojedyncze dzieło Słowackiego jest uważane za najrzadsze na rynku?

Nie ma jednej, oficjalnej odpowiedzi. W praktyce kolekcjonerskiej szczególne znaczenie mają przede wszystkim najważniejsze pierwodruki emigracyjne: „Poezye Juliusza Słowackiego” z lat 1832–1833, anonimowy „Kordjan” z 1834 roku, „Anhelli” z 1838 roku, „Balladyna” z 1839 roku, a także „Lilla Weneda”, „Mazepa”, „Beniowski” i „Król-Duch”. Ich rzadkość i wartość zależą jednak od konkretnego egzemplarza.

Za symbolicznie najważniejszy obiekt kolekcjonerski często uchodzi „Kordian”, ponieważ ukazał się anonimowo w Paryżu w 1834 roku i należy do fundamentalnych dramatów polskiego romantyzmu. Nie oznacza to jednak, że każdy egzemplarz „Kordiana” ma automatycznie najwyższą wartość. Decydują kompletność, stan zachowania, oprawa, proweniencja i potwierdzenie bibliograficzne.

Czy wydania dzieł Słowackiego publikowane w kraju za jego życia mają dużą wartość?

Trzeba tu rozróżnić publikacje prasowe i książkowe. Słowacki debiutował anonimowo poematem „Hugo”, ogłoszonym w 1830 roku w roczniku „Melitele”, a więc jeszcze przed okresem paryskich tomów poezji. Nie zmienia to faktu, że najważniejsze książkowe edycje jego dojrzałej twórczości ukazywały się przede wszystkim poza krajem, zwłaszcza w Paryżu, a później również w Lipsku.

Wydania krajowe, prasowe mogą być bardzo interesujące dla kolekcjonerów, ale nie należy ich opisywać zbyt ogólnie. Każdy przypadek wymaga sprawdzenia: gdzie tekst ukazał się po raz pierwszy, czy był podpisany nazwiskiem, czy stanowi pierwodruk utworu, czy tylko późniejszy przedruk, wybór albo fragment. Samo miejsce wydania na ziemiach polskich nie przesądza jeszcze o wysokiej wartości.

Jak mogę sprawdzić, czy posiadany przeze mnie tom Słowackiego to poszukiwany pierwodruk?

Najpierw należy sprawdzić kartę tytułową: dokładne brzmienie tytułu, rok i miejsce wydania, nazwisko wydawcy, księgarza lub drukarza. Następnie trzeba porównać egzemplarz z bibliografią i katalogami bibliotek naukowych, zwracając uwagę na format, paginację, układ kart, obecność kart przedtytułowych, dedykacji, erraty, spisów treści i kart końcowych.

Nie wystarczy informacja, że książka jest „stara” albo pochodzi z XIX wieku. Dla Słowackiego szczególnie ważne są metryki paryskie i lipskie, zgodność z opisem bibliograficznym oraz kompletność. Przy wątpliwościach warto porównać egzemplarz z opisami w katalogach bibliotecznych, Polonie, Bibliografii Polskiej Estreichera, bibliografiach specjalistycznych: Bibliografia Literatury Polskiej Nowy Korbut oraz z notowaniami aukcyjnymi porównywalnych egzemplarzy. Najbezpieczniej zlecić ocenę antykwariatowi lub specjaliście, który rozróżni pierwodruk, późniejsze wydanie zbiorowe, edycję pośmiertną i przedruk.

Czy warto kupować powojenne, bibliofilskie wydania Słowackiego?

Tak, ale trzeba jasno określić cel zakupu. Powojenne wydania Słowackiego mogą być wartościowe czytelniczo, estetycznie i dokumentacyjnie. Niektóre edycje ilustrowane, bibliofilskie lub starannie opracowane mogą być atrakcyjne dla kolekcjonerów książki artystycznej. Nie należą jednak do tej samej kategorii co pierwodruki romantyczne ani przedwojenne wydania zbiorowe.

Dla rynku antykwarycznego największe znaczenie mają zwykle: pierwodruki, wydania z epoki, edycje emigracyjne, ważne wydania naukowe, komplety przedwojenne, egzemplarze w ciekawych oprawach oraz książki z dobrą proweniencją. Wydania powojenne należy oceniać osobno: według nakładu, ilustracji, jakości edytorskiej, stanu zachowania i znaczenia danego wydawnictwa. Nie powinno się ich przedstawiać jako bezpośredniego odpowiednika dziewiętnastowiecznych rzadkości.

Jakie zdjęcia przesłać do wstępnej wyceny?

Do pierwszej oceny najlepiej przesłać zdjęcia karty tytułowej, oprawy, grzbietu oraz wszystkich wpisów własnościowych, pieczęci, dedykacji, ekslibrisów i uszkodzeń. Nie należy samodzielnie czyścić książki, podklejać kart ani usuwać dawnych śladów własności. Takie działania mogą utrudnić ocenę i obniżyć wartość egzemplarza.

Poezye Juliusza Słowackiego”, Paryż 1832–1833, wydanie I