Współoprawne tomy III i IV:
profesorom i studentom. Korzystanie z tekstów oryginalnych Arystotelesa było niemożliwe ze względu na małą liczbę egzemplarzy oraz niewystarczającą znajomość języka greckiego zarówno wśród studentów, jak i profesorów. Tytuł "Commentariorum..." wskazuje, że praca należy do rozpowszechnionej metody wykładu filozofii w formie komentarza. Są to komentarze pisane do poszczególnych ksiąg Metafizyki Arystotelesa i wydane w czterech tomach. Tom pierwszy tworzą komentarze do czterech pierwszych ksiąg Metafizyki, tom drugi zawiera komentarz do księgi V, tom trzeci do ksiąg VI–IX, tom czwarty odnosi się do pozostałych ksiąg Metafizyki, czyli do ksiąg X–XIV. Tom pierwszy został wydany w Rzymie w 1577 roku, pozostałe w latach następnych: tom drugi – Rzym 1589, tom trzeci jednocześnie w Evora i Kolonii – 1604; tom czwarty – Lion 1612. W Commentariorum przeplatają się wyraźnie dwa sposoby uprawiania filozofii. Odpowiednio do nich można mówić o dwóch jego częściach. Część pierwsza składa się z ustalonego przez Fonsekę krytycznego tekstu greckiego Metafizyki Arystotelesa we własnym jego przekładzie na język łaciński Po każdym fragmencie greckiego i łacińskiego tekstu następuje komentarz ad littera. Fonseka rozważa tu różne kwestie i rozwiązuje trudności związane z lekturą oraz ustala właściwe znaczenie słownika arystotelesowskiego. Ujawnia on w ten sposób nadzwyczajną znajomość poglądów Arystotelesa nie tylko w Metafizyce, lecz także w innych jego pismach. Drugą część Commentariorum Fonseki stanowią tzw. Quaestiones, które są zamieszczone po każdym rozdziale komentowanej księgi Metafizyki. Są to problemy filozoficzne, nieraz teologiczne, które sugerowała lektura Arystotelesa, albo takie, które były żywo dyskutowane w ówczesnym czasie. Jako, że tom czwarty został opublikowany na podstawie notatek autora w 13 lat po jego śmierci, nie jest dziełem skończonym. Brakuje w nim komentarza w formie quaestiones. Tom ten w części dotyczącej ksiąg X–XII, tak jak w poprzednich, zawiera tekst grecki Metafizyki Arystotelesa, przekład łaciński oraz komentarz w formie ad litteram, natomiast w części odnoszącej się do księgi XIII i XIV ma tylko tekst grecki i łaciński Metafizyki już bez komentarza ad littera. (za Kazimierz Gryżenia, "Walory dydaktyczne starej i nowej metafizyki")
Rok wydania: Coloniae 1604, impensis Lazari Zetzneri Bibliopolae; Lugduni 1612, sumptibus Horatij Cardon
s. [12], 670, [10]; [8], 255.
Format: 25 x 18 cm
Oprawa: z epoki, pergaminowa, ślepo tłoczona, plakietowa, ornamentyka geometryczno-floralna/ w zwierciadle lica podobizna Maksymiliana II Habsburga "cesarza rzymskiego, króla Niemiec i Węgier, Arcyksięcia Austrii"
Stan: kompletna i spójna, krawędzie około 20 kart mocno postrzępione/kruszejące [bez szkody dla tekstu], miejscami drobne dziurki w kartach [ślad działalności owadów, bez szkody dla czytelności tekstu], przybrudzone [ślad po nadpaleniu] bloki kart, na wyklejce i krawędzi części kart suchy ślad dawnego zalania [przebarwienie papieru, bez szkody dla tekstu], bez podpisów i podkreśleń w tekście, wczesne podpisy na stronie tytułowej i wyklejce [pióro], ubytki wyklejek, okładka podklejona taśmą, z rozwarstwieniami na krawędziach