Koszyk
W koszyku nie ma jeszcze produktów
Rękopis w języku łacińskim [ostatnie 20 kart ze zdaniami w języku polskim i łacińskim] dokumentuje pracę czytelnika nad Tacytem w formie systematycznych streszczeń i sentencji, układanych najpierw księgami, a następnie rzeczowo. Zapis prowadzony jest jedną, równą ręką, w starannej kursywie XVIII-wiecznej, z wyraźnie wyodrębnionymi nagłówkami. Każdy dział otwiera nagłówek informujący, z której księgi pochodzą wypisy, po czym następują zwięzłe akapity podsumowujące wątki i myśli. W tekście pojawiają się marginalia porządkujące: imiona, hasła, skróty ułatwiające nawigację. Celem zeszytu nie było wierne przepisanie Tacyta, ale przygotowanie podręcznego kompendium „do użytku” – do lektury, retoryki, nauczania. Po części prowadzonej księgami autor przechodzi do układu tematycznego: hasła moralno-polityczne po łacinie z krótkimi objaśnieniami. W tej samej partii pojawiają się spójne polskie przestrogi i maksymy, pisane tą samą ręką. Tom dokumentuje więc zarówno recepcję Tacyta w języku uczonej łaciny, jak i jej praktyczne przełożenie na polszczyznę. Układ jest logiczny i konsekwentny, a przejścia między działami wyraźnie zaznaczone nagłówkami. Zespół wypisów z „Historii” i „Roczników” odzwierciedla realny tok lektury – księga po księdze. Część po Dziejach i Rocznikach porządkuje materiał pod kluczami pojęć: m.in. cnoty, wady, zjawiska życia publicznego wraz z najważniejszymi cytatami. Zapis jest czytelny, rytmiczny i oszczędny, bez cytowań ciągłych, układ graficzny jest powtarzalny i przejrzysty. W całości widać świadome gospodarowanie miejscem: nagłówki większym drukiem, treść drobniejszym.
Ogólny zakres [układ]:
Tacyt – „Historie”: Ex libro primo Historiarum → Ex libro secundo Historiarum → Ex libro tertio Historiarum → Ex libro quarto Historiarum (ciągi zwięzłych akapitów, marginalia rzeczowe).
Tacyt – „Roczniki”: Ex libris Annalium (Taciti) → Ex libro primo Annalium → Ex libro secundo Annalium → Ex libro tertio Annalium → Ex libro quarto Annalium.
Hasła moralno-polityczne po łacinie (m.in. Candor, Constantia, Concordia, Consilium, Caritas, Beneficentia, Bonum publicum, Bellum civile, Brevitas), pod którymi zamieszczono krótkie definicje i sentencje, najważniejsze cytaty; w tej samej partii - ostatnie 20 kart z sentencjami w języku polskim i łacińskim - przestrogi obyczajowe i obywatelskie (m.in. o umiarkowaniu, roztropności, przyjaźni, pilności, zgubności zbytku i pijaństwa, prymacie pożytku pospolitego).
To rękopis, który pokazuje Tacyta w realnym użyciu: zamiast ciągłej kopii mamy warsztat pracy – streszczenia, sentencje, indeksujące marginalia. Dzięki porządkowi „Ex libro…” widzimy pełny przebieg lektury „Historii” i „Roczników”, późniejsze hasła, cytaty, pojęcia i wartości uznawano za kluczowe. Dwujęzyczność tomu – łacina obok polszczyzny – pozwala zobaczyć, jak klasyczny autor funkcjonował w polskim środowisku intelektualnym drugiej połowy XVIII wieku. Tacyt był jednym z najważniejszych historyków starożytności; jego przenikliwe obserwacje o władzy, cnotach obywatelskich i degeneracji życia publicznego kształtowały europejską refleksję polityczną przez stulecia. Obiekt jest rzadki, bo łączy trzy warstwy: wypisy księgami, rzeczowy zbiór cytatów oraz ciekawe sentencje/przemyślenia w języku polskim.
Format: 20,5 × 16,5 cm; 279 kart (nienumerowanych, główne działy przedzielone czystymi kartami); oprawa półskórek z epoki, szyldzik z wytartą ręcznie kaligrafowaną tytulaturą, okładziny z ubytkami wierzchniej okładziny i śladami po owadach, wytarcia i ubytki; papier czerpany, jedna ręka [rzadkie podkreślenia i notatki późniejsze], marginesy z drobnymi przybrudzeniami, część kart z zagięciami, blok zwarty, zapis w całości czytelny.