RĘKOPIS ŁACIŃSKI - Pamflet antyjezuicki. MONARCHIA SOLIPSORUM [z] Secreta Monita Societatis Jesu [XVIII wiek]

Współoprawne:

1) Lucii Cornelii Europaei monarchia solipsorum: ad virum clarissimum Leonem Allatium 

Autor (pseudonim): Lucius Cornelius Europaeus [Giulio Clemente Scotti / Melchior Inchofer].

Jest to pełny, systematyczny odpis drukowanego dzieła „Monarchia Solipsorum”, wykonanego prawdopodobnie z jednego z wydań weneckich (1645) lub amsterdamskich (późniejszych) - dedykacja Timotheus Cursantius Leon Allatius; ciąg Cap. I–XXI; na końcu Syllabus/Clavis onomastica.

Rękopis ze stroną tytułową: Lucii Cornelii Europaei Monarchia Solipsorum. Ad virum clarissimum Leonem Allatium. Tom. II. P. II.”

"Monarchia Solipsorum” to satyryczny traktat antyjezuicki, napisany pod pseudonimem Lucius Cornelius Europaeus i wydany po raz pierwszy w Wenecji w 1645 roku. Autorstwo przypisywane jest Giulio Clemente Scottiemu lub Melchiorowi Inchoferowi. Dzieło, mające formę alegorycznej podróży i dialogu, krytykuje organizację i politykę Towarzystwa Jezusowego, przedstawiając jezuitów jako uczestników „monarchii” o cechach despotycznych. Utwór natychmiast wywołał skandal i doprowadził do procesu Inchofera, który po przesłuchaniach został usunięty z zakonu i zmarł w 1648 r.

2) ZAHOROWSKI Hieronim - Secreta Monita Societatis Jesu [ostatnie 24 strony]

Estr. XV-XVIII t. 34 s. 81-83

tu tekst właściwy poprzedzony: Secreta R. R. PP. Societatis Jesu, Instructio secreta pro Superioribus Societatis Jesu decerpta ex anatomia Societatis Jesu a Sanctium Galindum, ejusdem Societatis sacerdote professum. Lectori Benevolo Epistola. Superiorum quorundam cum Christianissimo Duce Brunswicensi, qui se Halberstadiensem Episcopum ferebat, Paderbornae Jesuitarum Collegium invadente, bibliotheca una cum variis scriptis [relictis/erutis], Capuccinus quidam, cum esset [aditus] ad armarium reconditum Rectoris, inventam hanc Instructionem [retulit]; de qua audivimus Moguntiae confectam: non omnibus patefaciendam, sed iis tantum, qui aliquantulum initiati sunt in primis Institutis Societatis; traditurque secreto soli Generali. [ Tłumaczenie: Sekreta Czcigodnych Ojców Towarzystwa Jezusowego. Instrukcja tajna dla przełożonych Towarzystwa Jezusowego, wyjęta z „Anatomii Towarzystwa Jezusowego” przez Sanctiusa Galindusa, kapłana-profesa tegoż Towarzystwa. List do życzliwego Czytelnika.. Gdy pewni przełożeni wraz z Najchrześcijańszym księciem brunszwickim, który podawał się za biskupa halbersztadzkiego, zajęli w Paderbornie kolegium jezuitów, biblioteka wraz z różnymi pismami została [pozostawiona/wyjęta]; pewien kapucyn, mając dostęp do ukrytej szafy rektora, znalazł tę Instrukcję i [przekazał/ogłosił]; o której słyszeliśmy, że została sporządzona w Moguncji: nie do ujawniania wszystkim, lecz tylko tym, którzy są w pewnej mierze wtajemniczeni w pierwszych Zasadach Towarzystwa; i przekazywana jest potajemnie jedynie Generałowi.] Dalej tekst właściwy składający się z 15 punktów.

Secreta Monita Societatis Jesu (ok. 1612–1614) to najsłynniejszy pamflet antyjezuicki przypisywany Hieronimowi Zahorowskiemu, stylizowany na „tajne wskazówki” dla przełożonych zakonu. Tekst – poprzedzony „Lectori benevolo” i ułożony w XV rozdziałach – opisuje rzekome metody zdobywania wpływów: pozyskiwanie możnych, kierowanie sumieniami przez spowiedników, budowanie sieci szkół, gromadzenie majątku i dyscyplinowanie członków. Centralny motyw to „prawo podwójne”: inne zasady dla wewnętrznego obiegu, inne dla „zewnętrznych”. Autentyczność „instrukcji” była od początku kwestionowana przez jezuitów; współcześnie uchodzi za utwór pamfletowy, nie dokument normatywny. Mimo tego Secreta Monita miały ogromny rezonans propagandowy: liczne przedruki i przekłady w XVII–XVIII w., szeroko wykorzystywane w debatach o roli jezuitów w państwie i Kościele. Dzieło stało się jednym z fundamentów „czarnej legendy” Towarzystwa Jezusowego, kształtując wyobrażenia elit politycznych i czytelników europejskich przez ponad dwa stulecia.

Format:  20,7 x 15, 4 cm

s. [4], 112,  [2],  [24].

Tekst w całości łaciński, starannie przepisany jedną ręką [pismo regularne, kaligraficzne, jednolita kursywa], brak marginaliów i poprawek wskazuje, że rękopis sporządzony został jako kopia do czytania, a nie notatnik roboczy. Papier czerpany, połączenie dwóch tekstów antyjezuickich w jednym tomie jest wyjątkowe i sugeruje, że rękopis powstał w kręgu zainteresowań reform katolickich lub w środowiskach oświeceniowych w XVIII wieku.

Oprawa: broszurowa z epoki, ręcznie kaligrafowana tytulatura na górnej okładce („Monarchia Jesuitarum”), na grzbiecie częściowo zachowany szyldzik.

Stan: kompletna i spójna, drobne przybrudzenia marginesów kart, 5 k. z dawnym suchym śladem zalania [bez szkody dla tekstu], okładki z przetarciami i zagięciami na krawędziach, drobne przybrudzenia.

RZADKOŚĆ